Necati Yıldırım
ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran’ın Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiğinin yeniden açılmasına yönelik arabulucular aracılığıyla ilettiği 7 günlük ateşkes teklifini hafta sonu reddetmesi petrol fiyatlarını yeniden yukarı taşıdı. Kasım vadeli Brent petrolün varili 28 Eylül Pazartesi günü yüzde 2,5 artışla 106,9 dolara yükseldi; 27 Eylül akşamki mesai dışı işlemlerde fiyat 100 dolar sınırını aşmıştı.
Küresel piyasalar haftaya satış baskısıyla başladı. Bir önceki hafta New York’ta yapılan BM Genel Kurulu’nun 81. oturumu sırasında diplomatik çözüm umutları risk iştahını desteklemişti; ret kararı bu beklentileri tersine çevirdi.
Piyasalarda ilk tepki
| Gösterge | 28 Eylül 2026 | Değişim |
|---|---|---|
| Brent petrol (Kasım vadeli) | 106,9 dolar/varil | +%2,5 |
| ABD 10 yıllık tahvil faizi | %5,21 | — |
| ABD 2 yıllık tahvil faizi | %4,91 | +4 baz puan |
| Dolar endeksi | 101,1 | +%0,1 |
| Ons altın | 4.196 dolar | -%2,1 |
Veriler, 28 Eylül sabah işlemlerine ait piyasa derlemelerine dayanıyor; gün içinde değişebilir. ABD vadeli endeksleri de güne düşüşle başladı.
Eylül Ortasında Hürmüz’de Neler Yaşandı?
CENTCOM Sözcüsü Tim Hawkins, 16 Eylül’de ABD ordusunun mayıs başından bu yana 900 milyon varilden fazla ham petrol taşıyan gemilerin Boğaz’dan geçişini kolaylaştırdığını açıkladı. Aynı gün İran Devrim Muhafızları, Keşm Adası üzerinde ABD yapımı bir MQ-9 İHA’sını düşürdüğünü duyurdu; ABD ordusu açıklama yapmadı, iddia bağımsız olarak doğrulanamadı.
Umman’ın arabuluculuğunda Körfez ülkeleri ve İran dışişleri bakanlarının Salalah’ta bir araya gelmesi planlandı. İran, ablukanın kaldırılması, petrol satışına izin veren muafiyetin yeniden yürürlüğe girmesi ve dondurulmuş varlıklara erişim sağlanmadan Boğaz’ı tam olarak açmayacağını belirtti.
Hürmüz Boğazı neden kapalı?
Hürmüz Boğazı, savaş öncesinde dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği dar bir su yolu. Al Jazeera’nın derlediği verilere göre İran, 28 Şubat 2026’da başlayan ABD-İsrail saldırılarına karşılık olarak boğazı fiilen kapattı; Devrim Muhafızları’nın 2 Mart’taki kapatma duyurusunun ardından günlük geçiş ortalama beş gemiye düştü.
- 17 Nisan: Tahran boğazı açık ilan etti, Devrim Muhafızları bir gün sonra yeniden kapattığını duyurdu.
- 17 Haziran: Geçici bir mutabakatla günlük ortalama geçiş 20 gemiye çıktı; bu, normal trafiğin yaklaşık beşte biriydi.
- 14 Temmuz: ABD ablukayı yeniden başlattı, geçişler günde beş gemi seviyesine indi.
- Ağustos: Körfez’den ham petrol ihracatı, 2025’teki günlük yaklaşık 17 milyon varilden 9 milyon varile geriledi.
- Boğazdan doğrudan geçiş: Savaş öncesinde günde yaklaşık 20 milyon varil petrolün geçtiği boğaz üzerinden yapılan doğrudan ham petrol sevkiyatı günlük ortalama 2,2 milyon varile indi; Körfez ülkeleri ihracatın bir kısmını boru hatlarıyla Kızıldeniz ve Umman Denizi kıyısındaki limanlara yönlendirdi.
Sualtı aracı olayı gerginliği artırdı
Gerilimi artıran bir diğer gelişme, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) 27 Eylül’de Hürmüz Boğazı’nda ABD’ye ait “Remus 600” tipi insansız sualtı aracını ele geçirdiğini açıklaması oldu. DMO, aracın mayın tarama, keşif ve istihbarat amacıyla bölgede bulunduğunu, boğazın kapalı olduğunu ve izinsiz geçişlere müdahale edeceğini duyurdu. ABD tarafından olaya ilişkin ayrıntılı bir açıklama gelmedi.
Piyasa haberlerine göre fiyat artışında İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın ABD ile diyaloğa artık güvenmediklerini söylemesi de etkili oldu. Taraflar arasındaki son temaslar için ABD-İran New York görüşmesi haberimize, boğazdaki önceki müzakere süreci için Hürmüz’de uzlaşı arayışı haberimize bakılabilir.
Hürmüz Boğazı ve Türkiye
Petroldeki yükselişin Türkiye’deki pompa fiyatlarına yansıması, 1 Ekim takvimiyle birlikte daha görünür hâle gelebilir. 28 Eylül itibarıyla İstanbul Anadolu Yakası’nda benzinin litresi 80,30 TL, motorinin litresi 93,30 TL seviyesindeydi. Akaryakıtta vergi artışlarını fiyat hareketleriyle dengeleyen eşel mobil uygulamasının 1 Ekim’de sona ermesi bekleniyor; sektör kaynaklarının hesaplamalarına göre bu durumda benzinin litresine ÖTV ve KDV etkisiyle yaklaşık 12,48 TL’lik artış gündeme gelebilir. Hükümetin 1 Ekim’den önce yeni bir düzenleme yapması hâlinde tutar değişebilir.
Güncelleme (1 Ekim 2026): Eşel mobil sistemi 1 Ekim’de sona erdi. Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile benzindeki ÖTV artışı Ekim, Kasım ve Aralık’a yayıldı; ilk aşamada İstanbul Anadolu Yakası’nda benzine 4,10, motorine 3,60, LPG’ye 1,45 lira zam geldi. Ayrıntılar: Eşel mobil sona erdi haberimiz.
Brent’teki her yükseliş Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerde akaryakıt fiyatlarına ve enflasyona yansıma riski taşıyor. Aynı hafta ABD ile Çin’in 30 milyar dolarlık tarife indirimi üzerinde uzlaşması küresel ticaret açısından olumlu karşılanırken, Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlik enerji fiyatları üzerindeki baskıyı canlı tutuyor. Boğazdaki gemi trafiğine ilişkin ayrıntılı veriler Al Jazeera’nın analizinde yer alıyor.
Kaynaklar: Piyasa verileri: 28 Eylül 2026 tarihli ajans derlemeleri (Haberler.com, Sondakika.com); akaryakıt fiyatları ve eşel mobil hesaplaması: BirGün (28 Eylül 2026); boğaz trafiği ve petrol akışı: Al Jazeera (27 Ağustos ve 6 Eylül 2026); sualtı aracı: İran Devrim Muhafızları Ordusu açıklaması (27 Eylül 2026). Fiyatlar anlık değişebilir.
