Necati Yıldırım
ABD ile Çin, her iki yönde yaklaşık 30 milyar dolarlık mal ticaretinde karşılıklı tarife indirimine gitme konusunda anlaştı. Çin Ticaret Bakanlığı ve ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer’in 28 Eylül’de duyurduğu tarife indirimi paketi, iki ülke arasındaki geçici ticaret ateşkesini de 10 Ocak 2027’ye kadar uzatıyor.
Uzlaşı, 20-23 Eylül tarihlerinde New York ve Washington’da yürütülen üst düzey ekonomik görüşmelerin ardından açıklandı. Paket, yürürlüğe girmek için iki ülkenin iç hukuk süreçlerini tamamlamasını bekliyor.
Tarife indirimi hangi ürünleri kapsıyor?
Aydınlık’ın aktardığı ayrıntılara göre kapsamdaki ürünlerin yaklaşık yüzde 90’ında vergiler en çok kayırılan ülke (MFN) seviyesine indirilecek. Kapsam iki yönde farklı ürün gruplarından oluşuyor:
| Yön | Kapsam | Örnek ürünler |
|---|---|---|
| ABD’nin Çin’den ithalatı | 1.600’den fazla ürün | Sofra ve mutfak eşyası, yatak takımları, mikrodalga fırın, küçük ev aletleri, oyuncak, spor malzemesi, çocuk ürünleri |
| Çin’in ABD’den ithalatı | 77 ürün grubu | Sığır, kuzu ve kanatlı eti, deniz ürünleri, süt ürünleri, buğday, mısır, pirinç, kömür, kereste, tıbbi cihazlar |
En çok kayırılan ülke (MFN) tarifesi, bir ülkenin Dünya Ticaret Örgütü üyelerine ayrım yapmadan uyguladığı standart gümrük vergisi anlamına geliyor. ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşında bu standart oranların üzerine ek vergiler bindirilmişti. Tarife indirimi kapsamındaki ürünlerde ek vergilerin kaldırılması, özellikle ABD’deki perakendecilerin Çin’den getirdiği ev eşyası ve oyuncak gibi tüketim ürünlerinde maliyetleri düşürebilir; Çin tarafında ise ABD’li çiftçilerin et, tahıl ve süt ürünleri ihracatına kapı aralıyor.
Çin ayrıca 2027 ve 2028 yıllarında ABD’den kömür ithal edecek; kömür de karşılıklı tarife indirimi çerçevesine dahil edildi.
Yeni kurumlar: Ticaret Kurulu ve Yatırım Kurulu
- Ticaret Kurulu: İki ülke arasındaki ticareti kolaylaştırmak için kuruluyor.
- Yatırım Kurulu: Ekonomik ve ticari istişare mekanizması altında yatırım engellerini ele alacak.
- Tarım Çalışma Grubu: Ticaret Kurulu altında tarım ürünlerinde karşılıklı pazar erişimini müzakere edecek; ilk toplantının yıl sonundan önce yapılması planlanıyor.
- Finansal hizmetler: Çin, ABD’li şirketler dahil tüm küresel finansal hizmet sağlayıcılarının şube açma ve faaliyet başvurularını değerlendirmeyi ilke olarak kabul etti.
Yapay zekâ için doğrudan iletişim hattı
Paketin en dikkat çeken başlıklarından biri yapay zekâ. Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in öncülüğünde yapay zekânın riskleri ve faydalarını ele alan bir diyalog başlatıldı. Taraflar, yapay zekâ kaynaklı acil durumların anlık yönetimi için doğrudan bir iletişim kanalı kurulmasını kararlaştırdı. Diyaloğun ikinci turunun kasım sonundan önce yapılması öngörülüyor.
İki ülke yapay zekâ konusunu ilk kez masaya getirmiyor: Mayıs 2024’te Cenevre’de hükümetler arası ilk yapay zekâ görüşmesi yapılmış, Kasım 2024’te dönemin liderleri nükleer silah kullanımı kararlarının insan denetiminde kalması gerektiği konusunda uzlaşmıştı. Yeni mekanizma ise ilk kez doğrudan bir acil durum kanalı öngörüyor. Yapay zekâ, ABD’nin Çin’e yönelik gelişmiş çip ihracat kısıtlamaları nedeniyle iki ülke arasındaki teknoloji rekabetinin de merkezinde yer alıyor.
Ticaret savaşının arka planı
Gerilim, ABD Başkanı Donald Trump’ın ikinci döneminde uygulanan ek gümrük vergileri ve teknoloji kısıtlamaları ile Çin’in nadir toprak elementleri üzerindeki denetimi nedeniyle tırmanmıştı. Taraflar daha önce Cenevre, Londra, Stockholm, Madrid ve Kuala Lumpur gibi kentlerde müzakere turları yapmıştı.
Mevcut geçici mutabakat, karşılıklı yüzde 24’lük ek tarifeleri askıya alıyordu. 10 Kasım’da sona erecek olan bu çerçeve, kalıcı bir anlaşmaya varılması için 10 Ocak 2027’ye uzatıldı.
Küresel piyasalar için ne anlama geliyor?
Karşılıklı tarife indirimi, dünyanın en büyük iki ekonomisi arasındaki gerilimin yumuşadığına işaret ediyor. Ancak aynı günlerde Hürmüz Boğazı’ndaki gerginlik petrol fiyatlarını yukarı taşıdı ve ABD tahvil faizleri yüksek seyretti. Faiz tarafındaki gelişmeler için Fed’in faiz artışı haberimize, Türkiye’nin AB ile ticaret gündemi için Bakan Bolat’ın Brüksel temasları haberimize bakılabilir. ABD tarafının açıklamaları ABD Ticaret Temsilciliği (USTR) sitesinden izlenebilir.
Kaynaklar: Çin Ticaret Bakanlığı açıklaması (28 Eylül 2026); ABD Ticaret Temsilciliği; TRT Haber, Aydınlık ve Haberler.com derlemeleri. Tarife oranları ürün bazında henüz ayrıntılı açıklanmadı.
