Nobel Barış Ödülü 2026 Navi Pillay’ın: Savaş Suçlarıyla Hesaplaşmanın Hukukçusu

Norveç Nobel Komitesi, 2026 Nobel Barış Ödülü’nü Birleşmiş Milletler (BM) eski İnsan Hakları Yüksek Komiseri, Güney Afrikalı hukukçu Navanethem “Navi” Pillay’a verdi. Komite, 9 Ekim Cuma günü Oslo’da yaptığı açıklamada 85 yaşındaki Pillay’ın ödülü “barışı ve uluslararası hukuku ilerletme çabaları” nedeniyle aldığını duyurdu.

Komite Başkanı Jørgen Watne Frydnes, Nobel Barış Ödülü gerekçesini açıklarken Pillay’ın savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırımın yargılanmasında belirleyici rol oynadığını vurguladı. Frydnes, Pillay’ı “zamanımızın uluslararası hukuk ilkelerinin en büyük savunucularından biri” olarak nitelendirdi ve dünyada hukuk çerçevesi aleyhine “güç siyasetine doğru bir kayış” gördüklerini ifade etti.

Nobel Barış Ödülü kime, neden verildi?

Bu yılki Nobel Barış Ödülü için komiteye 208’i kişi, 79’u kuruluş olmak üzere toplam 287 aday bildirildi. Aday gösterilenler arasında ABD Başkanı Donald Trump ve Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de bulunuyordu. Komite, tercihini uluslararası yargının güçlendirilmesine ömrünü veren bir hukukçudan yana kullandı.

Apartheid döneminden uluslararası mahkemelere

Durban doğumlu Pillay, apartheid yıllarında, 1967’de Natal’da kendi hukuk bürosunu açan ilk kadın oldu. Apartheid karşıtı aktivistleri savundu; daha sonra Güney Afrika Yüksek Mahkemesi’nde görev yapan ilk beyaz olmayan kadın yargıç oldu.

Uluslararası alandaki asıl izini Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde bıraktı. Bu mahkemede yargıç ve başkan olarak görev yaptığı dönemde verilen 1998 tarihli Akayesu kararı, tecavüzün belirli koşullarda soykırım eylemi sayılabileceğini kabul eden ilk uluslararası karar olarak tarihe geçti. Pillay ardından Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde (UCM) yargıçlık yaptı, 2008-2014 yıllarında BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri olarak çalıştı.

• 1967: Natal’da hukuk bürosu açan ilk kadın
• Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi: yargıç ve mahkeme başkanı; 1998 Akayesu kararı
• Uluslararası Ceza Mahkemesi: yargıç
• 2008-2014: BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri
• Son dönem: BM İşgal Altındaki Filistin Toprakları ve İsrail Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu başkanı

Gazze raporu ve tepkiler

Pillay’ın son yıllardaki en çok tartışılan görevi, BM İnsan Hakları Konseyi’nin İşgal Altındaki Filistin Toprakları ve İsrail’e ilişkin soruşturma komisyonunun başkanlığı oldu. Komisyon, Eylül 2025’te yayımladığı raporda İsrail’in Gazze’de soykırım işlediği sonucuna vardı. İsrail bu raporu reddetmişti.

Nobel Barış Ödülü kararına tepkiler de bu çizgide ayrıştı. İsrail Dışişleri Bakanlığı Pillay’ı sert bir dille eleştirerek “yalanlar ve nefret” için ödül olsa Pillay’ın en güçlü aday olacağını öne sürdü. Güney Afrika Devlet Başkanı Cyril Ramaphosa ise ödülü deneyimli hukukçunun “cesaretine, dürüstlüğüne ve adalete ömür boyu bağlılığına” derin bir saygı olarak değerlendirdi. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de Pillay’ı “gücün hakkı yerine hukukun üstünlüğünün” savunucusu olarak andı.

Pillay: “Hukukçu olarak yine de doğrulamak istiyorum”

Nobel Barış Ödülü haberini aldığında şaşkınlığını gizlemeyen Pillay, “Bir avukat ve yargıç olarak bunu yine de doğrulamak istiyorum” dedi. Ödülü uluslararası suçlardan sağ kurtulanların tümüne adadığını açıklayan Pillay, kararın hukukun üstünlüğünü, bağımsız mahkemeleri ve ilkelere dayalı uluslararası hukuk düzenini birlikte savunma gerektiği inancını güçlendirdiğini söyledi.

Nobel Barış Ödülü, Alfred Nobel’in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık’ta Oslo’da düzenlenecek törenle sahibine verilecek. Bu yılın diğer Nobel ödüllerinden biri olan tıp ödülüyle ilgili ayrıntılar 2026 Nobel Tıp Ödülü haberimizde, BM kürsüsündeki Gazze ve reform tartışmaları ise Erdoğan’ın BM Genel Kurulu konuşması haberimizde yer alıyor. Ödüllerin resmî duyuruları Nobel Vakfı’nın sitesinde yayımlanıyor.

Kaynaklar: Norveç Nobel Komitesi açıklaması (9 Ekim 2026), aktaran CNBC, CBC, ABC News ve RTÉ; Gazete Oksijen; Wikipedia, 2026 Nobel Peace Prize.