Necati Yıldırım
Almanya’daki Stuttgart Üniversitesi’nde yürütülen bir doktora çalışmasında, Dünya’ya çok yakın yörüngedeki seyrek atmosferi yakıt olarak kullanabilen bir uydu motoru geliştirildi. Araştırmacı Francesco Romano’nun çalışmasına göre sistem, uygun koşullarda 190-250 kilometre irtifadaki bir uyduyu yakıt ikmali yapmadan yörüngede tutabilir. Motor laboratuvar testlerinden geçti, ancak henüz gerçek bir uzay görevinde denenmedi.
Çalışma, 1 Temmuz 2026’da arXiv ön baskı arşivinde “Hava Soluyan Elektrikli İtki Sistemi (ABEP) için RF Helikon Plazma İticisi” başlığıyla yayımlandı; Türkiye’de 27 Eylül’de Sabah Teknokulis’in haberiyle gündeme geldi.
Uydu motoru nasıl çalışıyor?
Çok alçak yörüngedeki uydular, ince de olsa atmosferin yarattığı sürtünme nedeniyle zamanla yavaşlayıp irtifa kaybediyor. Bu nedenle yörüngede kalabilmek için sürekli itki üretmeleri gerekiyor; bu da taşınan yakıtla sınırlı bir ömür anlamına geliyor. Yeni sistem ise yakıtı dışarıdan, uydunun önündeki havadan topluyor:
- Toplama: Uydunun önündeki çok seyrek atmosfer gazları bir hava alığıyla toplanıyor.
- İyonlaştırma: Toplanan gaz, elektrik enerjisiyle plazmaya dönüştürülüyor.
- İtki: Bir solenoidin oluşturduğu manyetik alan, plazmayı motorun arkasından jet olarak dışarı atıyor ve uyduya itki sağlıyor.
Uydu motorunda, manyetik rezonans (MR) cihazlarından esinlenen “kuş kafesi” tipi bir anten kullanılıyor; çalışmaya göre bu anten yüzde 99 elektriksel güç verimliliğine ulaşıyor. Elektrotsuz ve nötrleştiricisiz tasarım, alçak yörüngedeki atomik oksijenin yol açtığı aşınma sorununu da ortadan kaldırmayı amaçlıyor.
Laboratuvar sonuçları
| Gösterge | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| Hedef irtifa (Dünya) | 190-250 km | Romano, arXiv (2026) |
| Gereken güç | 1,6 kW’tan az | Romano, arXiv (2026) |
| Testte kullanılan RF gücü | 50-60 W | Romano, arXiv (2026) |
| En iyi hava alığının toplama oranı | Yaklaşık %94,3 | Romano, arXiv (2026) |
| Mars için öngörülen irtifa | 120-160 km (CO₂ ile) | Romano, arXiv (2026) |
Vakum odasında çok alçak yörünge koşullarının taklit edildiği deneylerde uydu motoru, atomik oksijen, argon ve azotla kararlı plazma akışı üretti. En başarılı hava alığı, grafit veya silisyum dioksitle kaplanmış parabolik bir ayna tasarımı oldu. Araştırmaya göre 1,6 kW’tan az güç, standart uzay aracı güneş panellerinin üretebileceği sınırlar içinde kalıyor.
Uzayda ilk deneme 2027’de olabilir
Hava soluyan elektrikli itki fikri yeni değil; Avrupa Uzay Ajansı (ESA) destekli laboratuvar deneyleri daha önce de yapılmıştı. Ancak teknoloji henüz yörüngede kanıtlanmadı. İspanyol girişimi Kreios Space, Ağustos 2026’da kendi ABEP iticisini Kongsberg NanoAvionics’in 200 kilogramlık MP42 mikro uydu platformuyla 150-300 kilometre arasındaki çok alçak yörüngede test edeceğini duyurdu. Şirket ilk uçuşu 2027’de, tam görevi ise 2028’de hedefliyor.
Neden önemli?
Çok alçak yörünge, yeryüzüne daha yakın olduğu için daha yüksek çözünürlüklü görüntüleme ve daha düşük gecikmeli haberleşme imkânı sunuyor; ayrıca bu irtifadaki uydular görev sonunda atmosfere hızla girip yandığı için uzay çöpü riski azalıyor. Yakıt ikmali gerektirmeyen bir uydu motoru, bu yörüngelerin ticari ve bilimsel kullanımını genişletebilir.
Türkiye’nin uzay çalışmaları için Ay Uzay Aracı ve 5-9 Ekim’de Antalya’da yapılacak Uluslararası Uzay Kongresi haberlerimize bakılabilir. Araştırmanın ayrıntıları SciTechDaily’nin haberinde yer alıyor.
Kaynaklar: Francesco Romano, “RF Helicon Plasma Thruster for an Atmosphere-Breathing Electric Propulsion System (ABEP)”, arXiv, 1 Temmuz 2026; SciTechDaily; Sabah Teknokulis (27 Eylül 2026); Kreios Space ve Kongsberg NanoAvionics duyurusu (Via Satellite, 4 Ağustos 2026). Sonuçlar laboratuvar ölçümleridir; uzay koşullarında doğrulanmamıştır.
