Necati Yıldırım
Türkiye’nin ilk Ay görevi için TÜBİTAK UZAY tarafından geliştirilen Ay Uzay Aracı’nın üretim, montaj ve entegrasyon çalışmaları tamamlandı. Araç, 14 Eylül 2026’da Ankara’daki TÜBİTAK UZAY tesislerinde Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın katıldığı basın toplantısıyla kamuoyuna tanıtıldı.
Yerlilik oranı yüzde 80’in üzerinde olan Ay Uzay Aracı, bundan sonra sistem seviyesindeki çevresel test kampanyasına girecek. Fırlatmanın 2027 yılının ilk yarısında yapılması hedefleniyor. Bakan Kacır, bugüne kadar yalnızca 8 ülkenin Ay görevi gerçekleştirebildiğini hatırlatarak Türkiye’nin bu alanda 9. ülke olmayı amaçladığını söyledi.
Ay Uzay Aracı’nın Temel Özellikleri
Tanıtımda paylaşılan bilgilere göre araç yaklaşık 3,5 ton ağırlığında. Üzerindeki 65 ekipmanın 56’sı tamamen yurt içinde üretildi. Yörünge yükseltme manevraları ve görev sonu yakıt tüketimi için yerli olarak geliştirilen hibrit itki sistemi kullanılıyor.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Yaklaşık kütle | 3,5 ton |
| Yerlilik oranı | Yüzde 80’in üzerinde |
| Ekipman sayısı | 65 (56’sı tamamen yerli) |
| Görev yörüngesi | Ay yüzeyinden yaklaşık 100 km, kutupsal ve dairesel |
| Ay’a yolculuk süresi | Yaklaşık 2 ay |
| Bilimsel görev süresi | En az 3 ay, performansa göre 1,5 yıla kadar |
| Hedeflenen fırlatma | 2027’nin ilk yarısı |
Ay Yörüngesinde Neler İncelenecek?
Fırlatmanın ardından yaklaşık iki ay sürecek bir transfer yolculuğu yapacak araç, Ay yüzeyinden yaklaşık 100 kilometre yükseklikteki kutupsal dairesel görev yörüngesine yerleşecek. Burada en az üç ay boyunca bilimsel faaliyet yürütülmesi planlanıyor; görev performansı iyi giderse bu süre bir buçuk yıla kadar uzatılabilecek.
Bakanlığın açıkladığı bilimsel hedefler şöyle sıralanıyor:
- Güneş rüzgârının Ay yüzeyiyle etkileşiminin incelenmesi,
- Ay’da su oluşum mekanizmalarına ilişkin veri toplanması,
- Manyetik alan ve ısıl özelliklerin ölçülmesi,
- Yerli olarak geliştirilen bilimsel aletlerle radyasyon ortamının ölçülmesi.
Bilimsel faydalı yükler arasında İsveç Uzay Fiziği Enstitüsü ve Çin’deki Shenzhen Üniversitesi ile yürütülen iş birlikleri de bulunuyor.
Sırada Çevresel Testler Var
Entegrasyonu tamamlanan araç, TUSAŞ bünyesindeki Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi’ne (USET) taşınarak fırlatma koşullarını ve uzay ortamını taklit eden testlerden geçecek. Program kapsamında ısıl vakum, titreşim ve akustik gibi yapısal testler ile elektromanyetik uyumluluk testleri yapılacak. Son hazırlıkların ardından araç, fırlatma operasyonları için ABD’deki Kennedy Uzay Merkezi’ne gönderilecek.
Bakan Kacır’ın paylaştığı bilgiye göre Ay Araştırma Programı’nın genel ilerleme oranı yüzde 77’ye ulaştı. TÜBİTAK UZAY’ın resmî duyurusunda de aracın sistem seviyesindeki çevresel test kampanyasına hazır olduğu belirtildi.
Milli Uzay Programında Diğer Adımlar
Tanıtım toplantısında Ay görevinin yanı sıra diğer uzay projelerine ilişkin bilgiler de paylaşıldı. TÜRKSAT 7A haberleşme uydusunun geliştirilmesine başlandığı, İMECE-2 ve İMECE-3 yer gözlem uydularının çalışmalarının sürdüğü ve Ankara’da bir uzay teknolojileri geliştirme bölgesi kurulmasının planlandığı açıklandı. Türkiye, uluslararası Ay keşfi alanındaki iş birliklerine de Artemis Anlaşmaları’nı imzalayarak katılmıştı.
Milli Uzay Programının İlk Hedefi Ay’dı
Ay Uzay Aracı, 9 Şubat 2021’de kamuoyuna açıklanan Milli Uzay Programı’nın on stratejik hedefinden ilki olan Ay görevinin parçası. Program açıklandığında hedef, Ay’a ilk temasın uluslararası iş birliğiyle, sonraki aşamanın ise yerli imkânlarla gerçekleştirilmesi olarak belirlenmişti. Bugün gelinen noktada ilk görevin Ay yörüngesinde bilimsel gözlem yapacak bir araçla gerçekleştirilmesi planlanıyor.
Programın diğer adımlarında son yıllarda önemli eşikler aşıldı. Türkiye’nin ilk yerli haberleşme uydusu TÜRKSAT 6A, Temmuz 2024’te uzaya fırlatıldı. İlk Türk astronot Alper Gezeravcı Ocak 2024’te Uluslararası Uzay İstasyonu’na giderken, Tuva Cihangir Atasever de Haziran 2024’te yörünge altı bir uçuşla uzaya çıkan ikinci Türk oldu.
Sonuç: Takvimi Testler Belirleyecek
Ay Uzay Aracı’nın 2027’deki fırlatma takvimi büyük ölçüde önümüzdeki aylarda USET’te yapılacak testlerin sonuçlarına bağlı olacak. Testlerin sorunsuz tamamlanması hâlinde araç ABD’ye gönderilerek fırlatma hazırlıklarına başlanacak. Görevin başarıyla tamamlanması durumunda Türkiye, Ay yörüngesine araç gönderen ülkeler arasına girmiş olacak.
Kaynaklar: TÜBİTAK UZAY duyurusu (uzay.tubitak.gov.tr, 14.09.2026); Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın basın toplantısında yaptığı açıklamalar (Yeni Şafak, 14.09.2026); Foundern (15.09.2026). Fırlatma tarihi hedeftir, test sonuçlarına göre değişebilir.
