Necati Yıldırım
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Avrupa Birliği’nin (AB) sanayi politikasındaki “Made in EU” (AB’de üretilmiştir) yaklaşımının Türkiye’ye etkilerini görüşmek için 28 Eylül’de Brüksel’de bir dizi temas gerçekleştirdi. Bolat, Avrupa Komisyonu İcracı Başkan Yardımcısı Stéphane Séjourné, Genişlemeden Sorumlu Komisyon Üyesi Marta Kos ve Avrupa Parlamentosu’ndaki liberal grubun başkan yardımcılarıyla bir araya geldi.
Görüşmelerin odağında AB Komisyonu’nun 4 Mart 2026’da onayladığı Sanayi Hızlandırma Yasası taslağı vardı. Taslak, kamu alımları ve teşviklerde Avrupa’da üretimi önceleyen kurallar içeriyor; Ankara ise Gümrük Birliği ortağı olarak bu kuralların dışında kalmak istemiyor.
Made in EU yaklaşımı nedir?
Made in EU, AB’nin küresel rekabet ve ekonomik güvenlik ekseninde geliştirdiği sanayi politikalarının kısa adı olarak kullanılıyor. Sanayi Hızlandırma Yasası taslağı bu yaklaşımın ana aracı. Türkiye’nin kaygısı, otomotiv başta olmak üzere AB sanayisiyle iç içe geçmiş tedarik zincirlerinde Türk üreticilerin “üçüncü ülke” muamelesi görmesi.
Bolat, Türkiye’nin durumunu şöyle özetledi: Türkiye hem Gümrük Birliği ortağı ve aday ülke hem NATO müttefiki ve Avrupa sanayi ve tedarik zincirlerinin ayrılmaz bir parçası. Bakan, daha önceki Brüksel ziyaretinde de “Ekonomik entegrasyon Türkiye’yi AB ekonomik alanının bir üyesi konumuna getirmiştir” ifadesini kullanmıştı.
Séjourné ve Kos görüşmelerinde neler konuşuldu?
- Séjourné görüşmesi: Sanayi Hızlandırma Yasası taslağına ilişkin Türkiye’nin görüşleri aktarıldı. Bolat, otomotiv sektöründeki entegrasyonun korunmasının Avrupa’nın rekabet gücü için de stratejik olduğunu vurguladı. Görüşmeye ilişkin açıklamalara göre Séjourné, Gümrük Birliği üzerine kurulu değer zincirlerinin korunması ve taslağın Türkiye’nin özel konumuna uygun ele alınması gerektiğini teyit etti.
- Kos görüşmesi: Taraflar, yeni sanayi, rekabet ve ticaret politikalarının Gümrük Birliği’nin işleyişiyle uyumlu olması gerektiğini ele aldı; kamu alımları, teknik mevzuat, bağlantısallık, vize kolaylıkları ve taşımacılık kotaları öncelikli başlıklar olarak öne çıktı.
- Avrupa Parlamentosu: Bolat, liberal grubun başkan yardımcılarıyla yasama sürecindeki değişiklik önerilerini görüştü.
Bolat’ın açıklamasına göre Komisyon’un 4 Mart tarihli önerisi Türkiye ve Gümrük Birliği’ni Made in EU kapsamına dahil ediyordu; Ankara şimdi bu çerçevenin Parlamento ve Konsey aşamalarında korunmasını ve ticaret savunma araçlarında Türkiye aleyhine hüküm çıkmamasını istiyor.
Rakamlarla Türkiye-AB ticareti
Made in EU tartışmasının ağırlığı, iki taraf arasındaki ticaretin büyüklüğünden kaynaklanıyor. Ticaret Bakanlığı verilerine göre:
| Gösterge (2025) | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| Türkiye-AB ticaret hacmi | 232,7 milyar dolar | Ticaret Bakanlığı |
| AB’ye ihracat | 117 milyar dolar (+%7,8) | Ticaret Bakanlığı |
| AB’nin ihracattaki payı | %41,5 | Ticaret Bakanlığı |
| Türkiye’nin toplam dış ticareti | 638,96 milyar dolar | Ticaret Bakanlığı |
| Gümrük Birliği’nin yaşı | 30 yıl (1996’dan beri) | Ticaret Bakanlığı |
Türkiye, AB’nin beşinci büyük ticaret ortağı konumunda. Dış ticaretteki son gelişmeler için Ağustos dış ticaret açığı haberimize, küresel ticaret gündemi için İstanbul Ticaret Kongresi haberimize bakılabilir.
Gümrük Birliği güncellemesi neden bekliyor?
1 Ocak 1996’da yürürlüğe giren Gümrük Birliği yalnızca sanayi ürünlerini ve işlenmiş tarım ürünlerini kapsıyor; hizmetler, kamu alımları ve tarım ürünlerinin büyük bölümü dışarıda kalıyor. Türkiye, AB’nin ortak gümrük tarifesini uyguladığı hâlde AB’nin üçüncü ülkelerle yaptığı serbest ticaret anlaşmalarında masada yer almıyor.
Avrupa Komisyonu Aralık 2016’da Gümrük Birliği’nin kapsamını genişletecek müzakereler için yetki talep etmiş, ancak AB Konseyi bu yetkiyi henüz vermedi. Bolat’ın Kos ile görüşmesinde kamu alımları, vize ve taşımacılık kotalarının öne çıkması, güncelleme tartışmasının bu eksik alanlarla doğrudan bağlantılı olduğunu gösteriyor. Türk nakliyecilerin AB ülkelerinden aldığı geçiş belgelerinin sınırlı olması da ihracatçıların uzun süredir dile getirdiği bir sorun.
Made in EU sürecinde sıradaki adımlar
Bolat, ekim ortasında iki önemli toplantı olacağını açıkladı: Türkiye-AB İş Zirvesi ve 13 Ekim’de Brüksel’de yapılacak üçüncü Türkiye-AB Yüksek Düzeyli Ticaret Diyaloğu toplantısı. Bakan ayrıca AB’nin yıllık Türkiye raporunun Gümrük Birliği’nin kazanımlarına saygılı, “rasyonel” bir dille hazırlanmasını beklediklerini daha önce dile getirmişti.
Bolat’ın Temmuz’daki Brüksel ziyaretinde kullandığı “Made in Europe’tan Made with Europe’a” formülü, Almanya’nın Kuzey Ren-Vestfalya Eyaleti Başbakanı Hendrik Wüst’ün aynı gün Ankara’daki temaslarında da dile getirildi. Taslağın AB kurumlarındaki müzakereleri sürerken, Türk sanayicilerin özellikle otomotiv yan sanayisindeki pazar erişimi sürecin nasıl sonuçlanacağına bağlı olacak. Ayrıntılı bilgi Ticaret Bakanlığı AB sayfasında yer alıyor.
Kaynaklar: Ticaret Bakanlığı ve Bakan Ömer Bolat’ın açıklamaları (28 Eylül 2026, Brüksel); Ticaret Bakanlığı 2025 dış ticaret verileri; Bolat’ın Temmuz 2026 Brüksel temaslarına ilişkin açıklamaları.
