2026 Nobel Tıp Ödülü Optogenetiğin Öncüleri Deisseroth, Hegemann ve Nagel’in

2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, “ışıkla kontrol edilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleri” nedeniyle ABD’li Karl Deisseroth ile Almanyalı Peter Hegemann ve Georg Nagel’e verildi. Nobel Tıp Ödülü’nün sahipleri, 5 Ekim’de İsveç’teki Karolinska Enstitüsü’nde açıklandı.

Üç bilim insanının çalışmaları, canlı hücrelerin etkinliğini ışık kullanarak kontrol etmeyi sağlayan ve “optogenetik” olarak adlandırılan biyoteknoloji ve sinirbilim yöntemini ortaya çıkardı. Nobel Komitesi, optogenetiğin beyni daha önce ancak hayal edilebilecek bir biçimde haritalama imkânı sunduğunu vurguladı.

Nobel Tıp Ödülü’ne giden keşif

Keşfin kökeni, tek hücreli alglerin ışığa doğru nasıl yön bulduğuna ilişkin araştırmalara dayanıyor. Hegemann ve Nagel, bu alglerde “kanalrodopsin” (channelrhodopsin) adı verilen ve benzersiz özelliklere sahip bir protein keşfetti. Araştırmacılar, bu proteinin yerleştirildiği hücreleri ışığa duyarlı hale getirdiğini gösterdi.

Stanford Üniversitesi’nde biyomühendislik ve psikiyatri profesörü olan Deisseroth ise kanalrodopsin genini kemirgenlerin sinir hücrelerine aktardı ve hücreleri mavi ışıkla aydınlatarak sinir sinyalini tetiklemeyi başardı. Böylece belirli sinir hücrelerini ışıkla açıp kapatarak davranış ve beyin devreleri arasındaki ilişkiyi incelemek mümkün hale geldi.

Optogenetik hangi alanlarda kullanılıyor?

• Parkinson ve epilepsi: Hastalıklarla ilişkili sinir devrelerinin belirlenmesi
• Görme kaybı: Görme yetisini kısmen geri kazandırmaya yönelik deneysel tedaviler
• Temel sinirbilim: Beyin haritalaması ve davranışın sinirsel temellerinin incelenmesi

Komitenin açıklamasına göre yöntem, bugün dünyanın dört bir yanındaki laboratuvarlarda sinir sistemi araştırmalarının temel araçlarından biri haline geldi.

Ödül töreni 10 Aralık’ta

Nobel Tıp Ödülü kapsamında üç bilim insanı 12 milyon İsveç kronluk (yaklaşık 1,2 milyon dolar) para ödülünü eşit olarak paylaşacak; ödüle diploma ve altın madalya da eşlik ediyor. Ödüller, Alfred Nobel’in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık’ta Stockholm’de düzenlenecek törenle sahiplerine verilecek. 2025’te aynı ödül, periferik bağışıklık toleransına ilişkin keşifleri nedeniyle Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell ve Shimon Sakaguchi’ye verilmişti. Bu yılın diğer Nobel ödülleri 12 Ekim’e kadar açıklanacak.

Sağlık alanındaki güncel gelişmeler için SGK ilaç geri ödeme yönetmeliği ve Şanlıurfa Şehir Hastanesi haberlerimize bakılabilir. Ödül gerekçesinin tam metni Nobel Vakfı’nın resmî sitesinde yayımlandı.

Kaynaklar: Karolinska Enstitüsü Nobel Kurulu açıklaması (5 Ekim 2026); Anadolu Ajansı ve Forbes Türkiye (5 Ekim 2026); nobelprize.org.