Necati Yıldırım
Uluslararası gündemin ilk sırasında yine Ortadoğu gerilimi var. İran-İsrail hattındaki gerilim ve bölgedeki askerî hareketlilik, enerji arzına yönelik endişeleri artırdı. Özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki gelişmeler küresel petrol ve doğal gaz arzına ilişkin kaygıları yükseltirken petrol fiyatları da hareketlendi. Gazze’deki insani kriz sürerken uluslararası kamuoyundaki ateşkes çağrıları gündemdeki yerini koruyor.
Ortadoğu gerilimi Türkiye’de çoğu zaman «dış haber» kutusunda kalıyor. Oysa enerjisinin büyük bölümünü ithal eden bir ülke için Hürmüz Boğazı’ndaki bir risk primi, birkaç ay içinde market fişine dönüşen bir değişken.
Ortadoğu gerilimi zincire nasıl dönüşüyor?
Ortadoğu gerilimi gibi jeopolitik bir gerilimin Türkiye’deki bir hanenin bütçesine ulaşması dört halkalı bir zincirden geçiyor:
- 1. Risk primi: Arz kesintisi ihtimali, fiilen hiçbir kesinti olmasa bile ham petrol fiyatına prim ekler. Piyasalar olasılığı fiyatlar, olayı değil.
- 2. İthalat maliyeti: Türkiye petrol ve doğal gazda yüksek oranda dışa bağımlı. Varil fiyatındaki artış doğrudan ithalat faturasını büyütür.
- 3. Kur ve cari denge: Artan enerji faturası cari işlemler açığını genişletir; bu da döviz kuru üzerinde baskı yaratır. Enerji hem dolar fiyatından hem kurdan iki kez pahalılanır.
- 4. Fiyat geçişkenliği: Akaryakıt, elektrik ve doğal gaz; ulaştırma ve üretim maliyetleri üzerinden neredeyse bütün mal ve hizmetlere yayılır.
Zincirin son halkası TÜİK verilerinde görülebiliyor. Ağustos 2026 enflasyonunun temel belirleyicisi yüzde 4,82’lik artışla ulaştırma grubu oldu. Ulaştırma, enerji fiyatlarına en hızlı tepki veren kalemlerin başında geliyor.
Hürmüz neden bu kadar kritik?
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni açık denizlere bağlayan tek deniz geçidi. Körfez üreticilerinin tankerle sevk ettiği ham petrolün ve sıvılaştırılmış doğal gazın önemli bölümü bu dar su yolundan geçiyor.
Buradaki asıl mesele boğazın fiilen kapanıp kapanmayacağı değil. Kapanma ihtimalinin masada olması bile sigorta primlerini, navlun maliyetlerini ve vadeli fiyatları yukarı çekmeye yetiyor. Enerji piyasalarında belirsizliğin kendisi bir maliyet kalemi.
Rusya-Ukrayna cephesi
Küresel enerji denkleminin ikinci ayağı kuzeyde. Rusya-Ukrayna savaşında çatışmalar sürerken, ABD’nin savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimleri ve Washington-Moskova arasındaki temaslar uluslararası siyasetin öne çıkan başlıkları arasında yer alıyor.
Bu cephedeki her ilerleme ya da tıkanma, doğal gaz ve tahıl piyasaları üzerinden Türkiye’yi doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye hem enerji güzergâhlarının kesiştiği bir coğrafyada bulunuyor hem de her iki ülkeyle yoğun ticari ilişkiye sahip.
Ortadoğu gerilimi karşısında Türkiye ne yapabilir?
Kısa vadede jeopolitik riski ortadan kaldırmak mümkün değil; yönetilebilir olan şey kırılganlık.
- Kaynak çeşitlendirmesi: Tedarikçi ülke sayısını artırmak, tek bir güzergâha bağımlılığı azaltır.
- Depolama kapasitesi: Doğal gaz depolama tesisleri, kısa süreli arz şoklarını absorbe eden ilk tampon.
- Yerli ve yenilenebilir üretim: Karadeniz doğal gazı ve yenilenebilir kapasite, ithalat faturasını yapısal olarak küçülten tek kalıcı yol.
- Enerji verimliliği: Talep tarafındaki her tasarruf, ithal edilmeyen her metreküp anlamına geliyor.
Okurun izlemesi gereken üç gösterge
| Gösterge | Neden önemli | Nereden izlenir |
|---|---|---|
| Brent ham petrol fiyatı | Akaryakıt ve ulaştırma maliyetinin öncü göstergesi | Uluslararası emtia piyasaları |
| Döviz kuru | İthal enerjinin TL karşılığını belirler | TCMB günlük kurları |
| Aylık ulaştırma enflasyonu | Zincirin hanelere ulaştığı son halka | TÜİK aylık TÜFE bülteni |
Bu üç veri birlikte okunduğunda, Ortadoğu gerilimi gibi uzaktaki bir krizin mutfağa ne zaman ulaşacağı büyük ölçüde öngörülebiliyor. Dış haber ile iç gündem arasındaki mesafe, çoğu zaman sanıldığından kısa.
Kaynaklar: Eylül 2026 uluslararası gündem değerlendirmeleri; TÜİK Ağustos 2026 Tüketici Fiyat Endeksi bülteni; ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) boğaz geçiş verileri. Bölgesel gelişmeler hızla değişebilir; fiyat ve piyasa verileri için güncel kaynaklara başvurulmalıdır.
