Necati Yıldırım
Küresel akaryakıt piyasasındaki sıkışma, ABD ile Avrupa arasında yeni bir gerilim başlığı açtı: Washington yönetimi, Fransa ve Almanya başta olmak üzere büyük Avrupa ülkelerinden acil durum dizel stoklarını piyasaya sürmelerini istedi. Reuters’a konuşan kaynaklara göre ABD, talebin karşılanmaması halinde kendi dizel ihracatını kısıtlayabileceği mesajını verdi.
Basına yansıyan bilgilere göre ABD’nin beklentisi, bu ülkelerin dizel stokları üzerinden 20 gün içinde toplam 100 milyon varil dizeli serbest bırakması. Gelişme 1 Ekim’de kamuoyuna yansıdı, Avrupa Birliği ise ertesi gün tepkisini açıkladı.
Dizel stokları neden gündemde?
Dizel piyasasında arz birkaç kaynaktan aynı anda daraldı. Orta Doğu’daki savaş akaryakıt sevkiyatlarını aksattı; Ukrayna’nın Rus rafinerilerine saldırıları Moskova’yı dizel ihracatına yasak getirmeye yöneltti; Çin de iç stoklarını güçlendirmek için Ekim ayı yakıt ihracatını durdurdu. Ham petrol Eylül’de varil başına 100 doların üzerine çıktı, dizel fiyatları pek çok ülkede rekor seviyelere ulaştı. ABD’de dizelin galon başına ortalama perakende fiyatı 6,50 dolara yükseldi.
- Orta Doğu: Savaş nedeniyle bölgeden çıkan akaryakıt sevkiyatı aksıyor; Hürmüz Boğazı’ndaki durum için Hürmüz Boğazı ve Brent petrol haberimize bakılabilir.
- Rusya: Rafinerilere yönelik saldırıların ardından dizel ihracatı yasaklandı.
- Çin: Ekim ayı yakıt ihracatı iç arzı korumak için durduruldu.
Dizel stokları talebine Avrupa’nın yanıtı
Fransa, 50 milyon varil dizelin piyasaya verilmesini önerdi; Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyeleri cephesinde ise 50 milyon varil ham petrol serbest bırakılması gündeme geldi. Avrupa Komisyonu sözcüsü Anna-Kaisa Itkonen, Brüksel’deki basın toplantısında olası bir dizel yasağını kabul etmediklerini, böyle bir adımın ABD’ye güvenilir bir ortak olarak duyulan güveni zedeleyeceğini söyledi.
Avrupa’daki dizel stokları da acil durum sisteminin parçası: AB üyesi ülkeler, yürürlükteki mevzuat gereği acil durumlar için en az 90 günlük net ithalata denk gelen petrol stoku tutmakla yükümlü. Washington’ın talebi, bu stokların bir kısmının fiyatları düşürmek amacıyla kullanılmasını öngörüyor. IEA’nın 32 üyesi, Mart ayında İran kaynaklı arz kesintisi nedeniyle stoklardan 400 milyon varil satmıştı; bu, ajansın tarihindeki en büyük ortak stok satışı olarak kayda geçmişti.
| Gösterge | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| ABD’nin talebi | 20 günde 100 milyon varil dizel | Reuters (Gazete Oksijen aktarımı) |
| Fransa’nın önerisi | 50 milyon varil dizel | Gazete Oksijen, 1 Ekim 2026 |
| IEA önerisi | 50 milyon varil ham petrol | Gazete Oksijen, 1 Ekim 2026 |
| ABD perakende dizel | Galon başına 6,50 dolar | Basın haberleri, Ekim 2026 |
| IEA Mart 2026 satışı | 400 milyon varil | IEA / Gazete Oksijen |
ABD’de seçim takvimi ve G7 gündemi
Başkan Donald Trump’ın, 3 Kasım’daki ara seçimler öncesinde iç piyasada akaryakıt fiyatlarını düşürmek için dizel ihracatına sınırlama getirmeyi değerlendirdiği belirtiliyor. ABD, Ağustos itibarıyla AB’nin dizel ithalatının yaklaşık yarısını karşılıyordu; bu nedenle olası bir kısıtlama Avrupa’daki fiyatları doğrudan etkileyebilir. G7 dönem başkanlığını yürüten Fransa, konuyu liderler düzeyinde görüşmeye açtı.
Türkiye’ye yansıması
Avrupa ve küresel dizel fiyatlarındaki hareket, Türkiye’de pompa fiyatlarını da etkiliyor. 1 Ekim’de eşel mobil sisteminin sona ermesiyle uluslararası fiyat ve kur değişimleri artık doğrudan pompaya yansıyor; ayrıntılar eşel mobil sonrası akaryakıt fiyatları haberimizde. Acil stok sistemine ilişkin genel çerçeve Uluslararası Enerji Ajansı’nın sitesinde yer alıyor.
Kaynaklar: Gazete Oksijen, “Savaş arzı sıkıştırdı: Avrupa, ABD baskısıyla dizel stoklarını piyasaya sürebilir” (1 Ekim 2026, Reuters kaynaklı); Ekonomi Manşet (1 Ekim 2026); AB Komisyonu sözcüsünün açıklaması (2 Ekim 2026, basına yansıdığı şekliyle). Fiyatlar değişebilir.
